काठमाण्डौ,
सरकारद्वारा बाहेक दृश्यमान विश्व मन्दीको बीचमा दक्षिण काश्मीरकी एक युवतीले आफ्नो एक कनाल जमिनमा किवी नर्सरी स्थापना गरेर ‘बाइट द बुलेट’ सुरु गरेकी छन्, जुन एक अनौठो स्टार्ट-अप हो।
जहाँ सामान्यतया ग्रेजुएट र स्नाकोत्तरले सरकारी जागिरको विकल्प रोज्छन्, तर यो युवती गौहर जबीनाले स्वरोजगार बन्ने चुनौती स्वीकार गरि काश्मीरका युवाका लागि प्रेरणाको स्रोत बनाएकी छन्। उदाहरणका लागि २४ वर्षीया गौहर जबिनाले धेरै सोच्ने कुरा उद्यमशीलता कहिल्यै भएको थिएन।
दक्षिण काश्मीरको अनन्तनाग जिल्लाको डब्रुना आशाजीपोरा क्षेत्रमा किवीफ्रुट नर्सरी सुरु गरेर सफल उद्यमी बन्नको लागि उनले आफ्नो नर्सरीमा “ग्रीन पोश नर्सरी इकाई” को नाममा पूर्ण-समय किवी खेती सुरु गरेकी हुन्। गौहर जबीनाले एमएससी गरेकी छन्।
शेर-ए-काश्मीर युनिभर्सिटी अफ एग्रिकल्चरल साइन्स एण्ड टेक्नोलोजी विश्वविद्यालय काश्मीरका अर्थशास्त्र र कृषि विद्यार्थीहरूले एसकेयूएसीटीद्वारा प्रयोगात्मक आधारमा बिरुवाहरू प्रस्तुत गरेपछि दक्षिण कश्मीरमा पहिलो पटक किवी खेती नर्सरीहरू सम्भव बनाए। एसयूएसीटीले किवी खेतीका लागि केही प्रयोगात्मक बगैंचाहरू विकास गरेको छ।
पत्रकारसँग कुरा गर्दै जबिनाले भनिन्, ‘केटीहरू आत्मनिर्भर हुनुपर्छ, आफ्नै हातले कमाउनुपर्छ, केटीहरूलाई आफ्नै केही गर भन्न चाहन्छु, किवीजस्तो व्यवसाय गर्न नचाहेको होस्। अरू कुनै व्यवसाय गर्न जसबाट उनीहरू कमाउन र आत्मनिर्भर रहन सक्छन्।’
‘जबिनाका अनुसार एसकेएयूएसटी विश्वविद्यालयमा केही अनुसन्धान गरेपछि मैले यो किवी नर्सरीको अवधारणालाई बलियो बनाउन सक्षम भएँ। झुकाव उच्च घनत्व बिरुवा तिर पनि थियो। बजार संरचनाका आधारमा किवीको माग निकै छ। बिरुवाको लम्बाइको आधारमा एउटा किवी जोडीको मूल्य रु ३०० देखि ५०० रुपैयासम्म पर्छ। एउटा किवीको मूल्य ३० देखि ४० रुपैयासम्म पर्छ र मुद्रास्फीति दर उच्च हुँदा यसको मूल्य लगभग ५० प्रति टुक्रा पर्छ। काश्मिरको बजारमा किवीको मूल्य दिनहुँ बढ्दै गएको छ,’ उनले बताइन्।
‘मैले दुई वर्षअघि स्क्वास्ट विश्वविद्यालयमा पढ्दा यो व्यवसाय सुरु गरेको थिएँ, पढाइको क्रममा मैले सोचें कि किन कृषिसँग सम्बन्धित व्यवसाय सुरु नगर्ने जसले मलाई नाफा दिन्छ र म आत्मनिर्भर हुनेछु? मैले किवीहरूको धेरै माग देखेको छु। त्यसैले घरमा पनि किन नगर्ने सोचेँ? मैले सुरु गरेपछि धेरै केटीहरूले फोन गरे र तिमीबाट प्रेरणा पाएको भने, पुरुषले गर्न सक्छ भने केटीहरूले किन गर्दैनन्,’ उनले भनिन् ।
काश्मिरको हावापानी यस फलका लागि उपयुक्त रहेको जबिनाले बताइन्। ‘म हेर्न चाहन्थें कि हिमाचल प्रदेशमा किवी खेती गर्न सकिन्छ, दुवै राज्यको हावापानी लगभग उस्तै हुँदा कश्मीरमा किन हुँदैन?,’ उनले भनिन्।
जबीनाले किवी व्यवसायको बारेमा सिक्न चाहने अन्य केटीहरूलाई पनि अगाडि आउन र तालिम लिन प्रोत्साहित गर्छिन् ताकि उनीहरूले पनि आफ्नो इकाई खोल्न सकून्।
जबिनाको नर्सरी युनिटमा हाल तीनदेखि चार सय जोडी नर र महिला किवीका बिरुवा बिक्रीका लागि छन्, मेरो नर्सरीमा दक्षिण कश्मीरका मानिसहरू किन्न आउँछन् र आजसम्म त्यस्ता सयौं बिरुवाहरू मैले बेचेको छु।
‘गत वर्ष उत्तरी काश्मीरको सोपोर सहरका किसान बशीर अहमद वार थिए, जसले कश्मीर उपत्यकामा पहिलो पटक किवी खेती सम्भव बनाएका थिए,’ उनले थपिन्।
