विवेक केशरी प्रसाईं,
एक गीत, जसले चार दशक पार गर्यो
“आयौं हामी देउसिरे खेल्न
वर्ष दिनको चाड मनाउन
उकाली र ओह्राली गर्दै
यो रमाइलो चाड मनाउन…”
नेपाली चाड-पर्वका अनगिन्ती गीतमध्ये यो देउसे गीत मात्र एउटा धुन होइन -यो एक युगको सांस्कृतिक लय हो । ४६ वर्षअघि बुद्धशान्तिका अग्रज सञ्चारकर्मी तथा साहित्यकार चन्द्र भण्डारीले यस गीतका शब्द र संगीत दुबै रचना गरे -त्यो समय न टेलिभिजन थियो, न एफ.एम रेडियो, तर
उनका शब्दले गाउँ-सहर, आँगन-टोल र देशको आत्मामा देउसेको स्वर गुन्जायमान गरायो ।
चन्द्र भण्डारी -संस्कृति र सञ्चारको सन्धिबिन्दु
चन्द्र भण्डारी नेपाली समाजका ती व्यक्तिहरू मध्ये एक हुन् ।जसले पत्रकारिता, साहित्य र सांस्कृतिक अभिव्यक्तिलाई एउटै धारमा बाँधिदिए । उहाँले लेखेका देउसे गीतहरू केवल तिहारका गीत होइनन् -ती सम्बन्ध, सह-भोग र साझा आनन्दका कथाहरू हुन् ।
उहाँको रचनामा लोकजीवनको प्राकृतिक सौन्दर्य, देउसे-भैलोको सामूहिकता र नेपालीपनको आत्मीयता मिसिएको छ । त्यो समयमा लेखिएको गीत आज पनि त्यत्तिकै सजीव लाग्छ -किनकि त्यो केवल शब्द होइन, समाजको आत्माको स्वर हो ।
देउसेको दर्शन -बाटोमा भेटिने एकता
“उकाली र ओह्राली गर्दै” भन्ने वाक्यांशमा भण्डारीजीले नेपाली जीवनको गहिरो प्रतीक राखेका छन् -हाम्रो देशकै भौगोलिक र सामाजिक रूप-रेखाजस्तै देउसे गीत पनि यात्रामै आधारित छ । उहाँले देखाउन खोज्नुभएको सन्देश स्पष्ट छ -संसार उकाली-ओह्रालीले भरिएको छ, तर सँगसँगै हिँड्न सक्नु नै उत्सव हो ।
देउसेको टोलीमा जात, धर्म, वर्ग वा उमेरको भेद रहँदैन । सबै एउटै स्वरमा भन्छन् -“देउसी रे !”
त्यो स्वर नेपाली एकताको संगीत हो र भण्डारीजीको रचना त्यसकै सांस्कृतिक दस्तावेज हो ।
चार दशकपछि पनि प्रासंगिक किन ?
आज प्रविधिले लोकसंस्कृति छायामा पार्ने जोखिम बढाएको छ, तर भण्डारीको यो गीत अझै गाउँघरमा घन्किन्छ । किनभने यो गीतको जरो केवल संगीतमा होइन, स्मृतिमा छ । नेपाली परिवारको एउटा पुस्ता यो गीतसँग हुर्कियो,
अर्को पुस्ता यसबाट आफ्नो पहिचान खोज्दैछ ।
यो गीत नेपाली पर्वको सम्बन्धसूत्र हो -जहाँ पुराना पुस्ता र नयाँ पुस्ता एउटै धुनमा भेटिन्छन् ।
सम्मान र स्मरण
नेपाली समाजले अझै पर्याप्त मूल्याङ्कन नगरेका यस्ता स्रष्टा हाम्रो सांस्कृतिक चेतनाका मौन शिल्पी हुन् । चन्द्र भण्डारी जस्ता रचनाकारहरूले पर्वलाई केवल रमाइलो होइन, अर्थपूर्ण पनि बनाए । आज, ४६ वर्षपछि, उहाँको त्यो देउसे गीत हाम्रो आत्माको स्वर बनेर बजिरहेको छ -उही तुक, उही ताल, तर अझ गहिरो अर्थसहित ।
“गीत पुरानो होला, तर भावना कहिल्यै पुरानो हुँदैन ।” साहित्यकार चन्द्र भण्डारीलाई यस अमर सांस्कृतिक योगदानका लागि हाम्रो हार्दिक सम्मान र श्रद्धा । तिहारको उज्यालोमा, देउसेको स्वरमा, अझै पनि चन्द्र भण्डारीकै धुन बगिरहेको छ ।
