काठमाण्डौं ।
विश्व बैङ्क र अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष (आईएमएफ) द्वारा हालैका मूल्याङ्कनहरूले चिनियाँ अर्थतन्त्रको बलमा छायाँ परेको देखाएको छ । जुन विश्व मञ्चमा “स्टार परफोर्मर” को रूपमा भारतीय अर्थतन्त्रलाई दिइएको प्रशंसासँग विपरीत छ।
विश्व बैङ्कको पछिल्लो प्रतिवेदन, डिसेम्बर १४ मा अनावरण गरिएको महामारीबाट चिनियाँ अर्थतन्त्रको लागि कमजोर रिकभरी चित्रण गर्दछ। जसले आगामी २०२४ मा महत्त्वपूर्ण मन्दीको भविष्यवाणी गरेको छ ।
सन् २०२३ मा ५.२ प्रतिशतबाट सन् २०२४ मा ४.५ प्रतिशतमा झर्ने प्रक्षेपण गर्दै चिनियाँ अर्थतन्त्रले चुनौतीहरूको सामना गरिरहेको छ। सम्पत्ति क्षेत्रमा गम्भीर मन्दी, निर्यातको लागि विश्वव्यापी माग घट्दै, बढ्दो ऋण अनुपात र कमजोर उपभोक्ता विश्वासमा ह्रास आएको छ ।
कारखाना, निर्माण र सेवाको मागमा हालैको लगानीमा अस्थायी वृद्धि भए पनि विश्व बैङ्कले यो गति दिगो नभएको र आगामी वर्षहरूमा घट्ने चेतावनी दिएको छ ।
एक पटक दोहोरो अङ्कको आँकडाले चित्रण गरेको चीनको विकासको गति विगतको अवशेष जस्तो देखिन्छ र सन् २०२५ मा ४.३ प्रतिशतको अनुमानित वृद्धिदर रहेको छ।
हालैका वर्षहरूमा वृद्धि दरमा हुने उतारचढावले चीनले सामना गर्नुपर्ने चुनौतीहरूलाई जोड दिन्छ – २०२० मा २.२ प्रतिशतबाट २०२१ मा बलियो ८.४ प्रतिशतमा, उत्पादन र यातायात क्षेत्रमा महामारी-प्रेरित अवरोधका कारण २०२२ मा तीन प्रतिशतमा झर्यो।
टेक्नोलोजी क्षेत्रमा सङ्कट अमेरिकी प्रविधि स्थानान्तरणमा प्रतिबन्धले बढाएको छ, घर जग्गाको मन्दीले बढ्दो बेरोजगारीमा योगदान पुर्याएको छ, जसले उपभोक्ता खर्चमा उल्लेखनीय कटौती गरेको छ ।
विश्व बैङ्कको प्रतिवेदनले चीनमा महामारीपछिको रोजगारी सृजना मुख्यतया कम सीप भएका, कम पारिश्रमिक दिने सेवा उद्योगको भूमिकामा भएको कुरालाई जोड दिन्छ, जसले तथाकथित कम्युनिस्ट राष्ट्रको सामाजिक सुरक्षा जालमा पूर्ण असमानता प्रकट गर्दछ ।
तीव्र रूपमा बुढ्यौली जनसङ्ख्याले आर्थिक चुनौतीहरू बढाउँछ, युवा पुस्ताहरूमा वृद्धहरूलाई सहयोग गर्ने भारी जिम्मेवारी राख्छ। विश्व बैङ्कको प्रतिवेदनले आर्थिक परिदृश्यमा उल्लेखनीय गिरावटको जोखिमलाई जोड दिन्छ,विशेष गरी यदि घर जग्गा क्षेत्रले लामो समयसम्म मन्दीको सामना गरिरह्यो भने स्थानीय सरकारको वित्त र उत्पादकहरूले विश्वव्यापी मागमा गिरावटको सामना गरिरहेका छन् । खतरा उत्पन्न हुन्छ ।
रियल स्टेटमा लगानी २०२१ र २०२२ मा १८ प्रतिशतले घट्ने प्रक्षेपण गरिएको छ । सम्पत्ति विकासकर्ताहरूको सयौँ बिलियन डलरको भुक्तान नगरिएको ऋणलाई सम्बोधन गर्न तत्काल कारबाही आवश्यक छ । सम्पत्ति क्षेत्रको मन्दी, विशेष गरी साना शहरहरूलाई असर गर्ने, विश्वको सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको देशको अवस्थाको गम्भीरतालाई रेखाङ्कित गर्दछ ।
चीनले सामना गर्ने चुनौतीहरूको बीचमा आईएमएफको २०२३ आर्टिकल ४ को रिपोर्टले भारतको आर्थिक दृष्टिकोणलाई ‘स्टार परफर्मर’ को रूपमा स्वागत गरेको छ । विश्वव्यापी वृद्धिमा १६ प्रतिशत योगदान दिँदै महामारीलगायत विश्वव्यापी चुनौतीहरूको बीचमा भारतको लचिलोपन र वृद्धि चीनको सङ्घर्षको विपरीत छ ।
आईएमएफले भारतको निकट-अवधि वित्तीय नीतिहरू, सक्रिय मौद्रिक उपायहरू र पूर्वाधार लगानीको लागि सरकारको बलियो धक्काको प्रशंसा गर्दछ जसले दिगो विकासको लागि बलियो आधार बनाउँछ ।
डिजिटलाइजेशन एक संरचनात्मक सुधारको रूपमा उभिएको छ । बृहत् सुधारहरूमार्फत अझ उच्च वृद्धि दर हासिल गर्न सक्ने सम्भाव्यताको साथ उत्पादकता र भविष्यको वृद्धिको लागि भारतलाई स्थान दिन्छ ।
आईएमएफ र विश्व बैङ्क दुवैले भारतको उल्लेखनीय आर्थिक सुधारलाई स्वीकार गर्छन् । विश्वव्यापी दिग्गजहरूले आफ्नो उत्पादन केन्द्रहरू चीनबाट भारतमा पुनः निर्देशित गरेका छन् ।
एप्पलको पछिल्लो आईफोन १५ को एसेम्बली र भारतमा सेमिकन्डक्टर उत्पादनको लागि वेदान्तसँग फक्सकनको साझेदारीले यस परिवर्तनको उदाहरण दिन्छ ।
यसको विपरीत आफ्नो अर्थतन्त्र भारतबाट ओझेलमा परेको डरले चीनले अमेरिकासँग सम्बन्ध सुधार्ने प्रयास गरिरहेको छ । किनकि नोभेम्बर २०२३ मा राष्ट्रपति सी चिनफिङको भ्रमणको उद्देश्य अमेरिकी लगानीलाई आकर्षित गर्ने र चीनमा निजी क्षेत्रलाई बढवा दिने उद्देश्य थियो एक लगानीकर्ता-अनुकूल अडानबारे ।
सीको अमेरिका भ्रमणको क्रममा आर्थिक मुद्दाहरू एजेन्डामा शीर्ष स्थानमा थिए । जसले चीनलाई शास्त्रीय साम्यवादमा फर्काउने उनको पहिलेको प्रयासबाट परिवर्तनलाई चिन्ह लगाउँदछ ।
सीको सांघाई भ्रमणले विदेशी कम्पनीहरूले चीनबाट बाहिरिने क्रममा व्यापारिक विश्वास बढाउन खोज्यो । तर कमजोर हुँदै गएको चिनियाँ अर्थतन्त्रलाई पुनरुत्थान गर्न अमेरिकी सहयोगको मागले पनि सीको नीति परिवर्तनको असफलतालाई रेखाङ्कित गर्छ ।
विश्लेषकहरूले चीनको उद्योगमाथिको क्र्याकडाउन, निकास प्रतिबन्ध र व्यापार अधिकारीहरूलाई थुनामा राखेकोमा विश्वव्यापी व्यापार समुदायको चिन्तालाई हाइलाइट गरेका छन् र चीनको लगानी क्षमतामाथि प्रश्न उठाएका छन् ।
चीनले आर्थिक चुनौतीहरूसँग लड्दै गर्दा विश्व आर्थिक परिदृश्यमा परिवर्तनगामी परिवर्तनको लागि मञ्च सेट गर्दै विश्वव्यापी आर्थिक महाशक्तिको रूपमा भारतको उदय झन्झन् स्पष्ट हुँदै गइरहेको छ।