नेत्र विक्रम बिमली ।
तीज नेपाली महिलाहरूको जीवनमा गहिरो आस्थासहित मनाइने चाड हो। हिन्दु धर्मशास्त्रअनुसार तीज देवी पार्वतीले भगवान् शिवलाई कठोर व्रत–उपवास गरी प्राप्त गरेको स्मरणमा मनाइन्छ। महिलाहरूले यो दिन उपवास बस्दै आफ्ना पति वा भावी जीवनसाथीको दीर्घायु, परिवारको सुख–समृद्धि र स्वास्थ्यको कामना गर्ने परम्परा छ। परम्परागत रूपमा तीजलाई धर्म, संयम र परिवारिक आशीर्वादसँग जोडिएको चाड मानिन्छ। रातो पहिरन, नन्दी–पार्वतीको कथा, शिवपूजा र सामूहिक भजन–कीर्तन तीजको धार्मिक महत्त्वलाई अझै जीवित राख्छ।
तर समयसँगै तीजको स्वरूपमा उल्लेखनीय परिवर्तन आएको छ। विशेष गरी शहरी क्षेत्रमा तीज धार्मिकभन्दा बढी प्रदर्शनमुखी र खर्चिलो पर्व बन्दै गएको छ। गीत–संगीत, भव्य भोज र महँगा लुगाफाटोमा प्रतिस्पर्धा गर्ने प्रवृत्तिले मौलिकता कमजोर पारेको छ। तीज गीतहरू पनि पहिलेको जस्तो आस्था, संस्कार र सामाजिक सन्देशभन्दा टाढिँदै बजारमुखी, हल्का मनोरञ्जन र कतिपय अवस्थामा अश्लीलतासम्म झरेका छन्। यसले तीजको सांस्कृतिक पवित्रता नै प्रश्नवाचक बनाएको छ।
त्यसैगरी, सामाजिक सञ्जाल र मिडियामा देखावटी तस्बिर, सजावट र भोजको प्रतिस्पर्धाले तीजलाई “मोजमस्तीको प्रदर्शन” मात्र भन्ने गलत धारणासमेत फैलाइरहेको छ। यसले आर्थिक हैसियत कम भएका महिलामा दबाब सिर्जना गर्ने मात्र होइन, वास्तविक उद्देश्यलाई ओझेलमा पारिरहेको छ।
यद्यपि सकारात्मक पक्ष पनि छन्। हाल तीज महिलाको भेटघाट, आत्मअभिव्यक्ति र लैंगिक समानताको विषय उठाउने अवसर बनेको छ। कतिपय कार्यक्रममा महिलाको अधिकार, घरेलु हिंसा, सामाजिक न्याय र सशक्तिकरणबारे बहस हुने गरेको छ, जुन आधुनिक सन्दर्भमा तीजलाई अर्थपूर्ण बनाउन सक्ने प्रयास हो।
निष्कर्षतः तीजको धार्मिक मूल स्वरूप आस्था, संयम र पारिवारिक सद्भावमा आधारित छ भने अहिलेको प्रवृत्तिले त्यसमा विसंगति थपेको छ। आवश्यक कुरा भनेको परम्परागत मूल्यलाई सम्मान गर्दै, आधुनिक समयले दिएको सकारात्मक अवसरलाई सन्तुलित ढङ्गले अघि बढाउनु हो। ताकी तीज साँच्चिकै महिलाको आस्था र सशक्तिकरणको चाड बन्न सक्छ।
