विवेक केशरी प्रसाईं,
काठमाडौं महानगरपालिकाका मेयर बालेन शाह फेरि एकपटक आफ्नै शब्दका कारण विवादमा छन् । मध्यरातमा उनले सामाजिक सञ्जालमा पोस्ट गरेको स्टाटस -जसमा अमेरिका, भारत, चीनजस्ता देशदेखि नेपालका प्रमुख राजनीतिक दलहरू (काँग्रेस, एमाले, माओवादी, रास्वपा, राप्रपा) सबैलाई अपमानजनक शब्दमा सम्बोधन गरिएको थियो -केवल केही मिनेटमै हटाइयो । तर, त्यस छोटो क्षणमै पोस्टले देशभर व्यापक प्रतिक्रिया उत्पन्न गर्यो ।
त्यो रातको पोस्ट केवल “एक भावनात्मक विस्फोट” होइन, जनप्रतिनिधिको जिम्मेवारी र लोकतान्त्रिक शिष्टाचारमाथिको प्रश्न बन्यो । जनताबाट प्रत्यक्ष निर्वाचित मेयरको हरेक शब्द अब उनको निजी धारणा मात्र हुँदैन, त्यो संस्थाको नै प्रतिविम्ब हुन्छ ।
असन्तोषको जरो : प्रणालीमाथिको निराशा
बालेनले प्रयोग गरेका शब्दहरूमा आक्रोश छ, असन्तोष छ, र व्यवस्था प्रतिको तीव्र असन्तुलनको अभिव्यक्ति छ । नेपालका राजनीतिक दलहरूप्रति जनता वर्षौँदेखि असन्तुष्ट छन् -भ्रष्ट्राचार, ढिलासुस्ती र सत्ता-साझेदारीको रोगले गर्दा । बालेनले त्यो जनभावनालाई सिधा, असभ्य तर भावनात्मक रूपमा बोलेका हुन् ।
तर यहीँ समस्या सुरु हुन्छ । जनताको आवाज बन्ने व्यक्तिले जब भावनात्मक आवेशमा आएर संस्थाहरूलाई गाली गर्न थाल्छ, तब त्यो “विरोधको स्वर” होइन, “अराजकताको सङ्केत” बन्छ ।
नेतृत्वको भाषा र उत्तरदायित्व
लोकतन्त्रमा अभिव्यक्तिको स्वतन्त्रता पवित्र अधिकार हो तर सार्वजनिक पदमा बसेका व्यक्तिहरूका लागि त्यो स्वतन्त्रता जिम्मेवारीसँग बाँधिएको हुन्छ । मेयरको कुर्सी कुनै “र्याप ब्याटलको मंच” होइन -त्यो नीतिगत र सांस्कृतिक सन्देश दिने संस्था हो ।
शब्दहरूले नेतृत्व बनाउँछन्; त्यही शब्दले विनाश पनि ल्याउँछ । यदि त्यही शब्दहरू गाली, आक्रोश र असभ्यताको माध्यम बन्छन् भने, त्यो केवल व्यक्तिगत असन्तोष होइन, संस्थाको गरिमामाथि आघात हो म।
सामाजिक सञ्जालको संस्कार : ‘पोस्ट’ र ‘प्रभाव’
नेपालको डिजिटल राजनीति अहिले नयाँ युगमा प्रवेश गर्दैछ -जहाँ फेसबुक, टिकटक र इन्स्टाग्राम नै नीतिगत धारणा निर्माण गर्ने माध्यम बनेका छन् । तर प्रश्न यो हो -के जनप्रतिनिधिहरूले बुझिरहेका छन्, तिनीहरूको एउटा वाक्यले कति ठूलो सामाजिक प्रभाव पार्न सक्छ ?
बालेनको पोस्टले केही मिनेटमै हजारौँ प्रतिक्रिया पायो । समर्थकहरूले ‘साहस’ माने, आलोचकहरूले ‘असभ्यता’ । तर न त समर्थनले नेतृत्वको स्तर उकास्छ, न त असभ्य भाषाले सत्य बलियो बनाउँछ । सामाजिक सञ्जालमा “वाइरल हुने” चाहना र “उत्तरदायी बन्ने” कर्तव्यबीच बालेन जस्ता पात्रहरू बारम्बार अल्झिरहेका छन् ।
लोकतन्त्रको असली परीक्षा
लोकतन्त्र केवल मतपत्रको खेल होइन, यो व्यवहार, विचार र संस्कारको परीक्षा पनि हो । जब जनप्रतिनिधिले असभ्य भाषा प्रयोग गर्छन्, त्यो केवल उनीमाथिको आलोचना होइन, सम्पूर्ण लोकतान्त्रिक संस्कृतिमाथिको चुनौती हो ।
बालेनले देखाएको आक्रोश एक किसिमको “आत्मघाती विद्रोह” हो -जसले असन्तुष्ट जनतालाई केही क्षण भावनात्मक राहत दिन सक्छ, तर दीर्घकालमा संस्थागत कमजोर पार्छ ।
निष्कर्ष : असभ्यता होइन, दृष्टिकोण चाहिन्छ
बालेन शाहले देशभित्रको राजनीतिक यथार्थमा उठाएका प्रश्नहरू गलत छैनन् -तर तिनीहरूको प्रस्तुति गलत छ । नेपाललाई अहिले असभ्य क्रान्ति होइन, सभ्य विचार-क्रान्तिको आवश्यकता छ । नेता ती हुन्, जो राग, द्वेष र आक्रोशभन्दा माथि उठेर शब्दलाई नीति बनाउँछन्; जसले चर्को स्वर होइन, स्पष्ट दृष्टिकोण बोल्छन् ।
बालेनले यदि यो विवादलाई आत्मसमालोचनाको अवसरका रूपमा लिए भने, यो उनको लागि नैतिक पुनर्जागरणको सुरुवात बन्न सक्छ । तर यदि उनले यसलाई केवल ‘जनताको समर्थन’ को भ्रम ठाने, तब त्यो भ्रमले उनलाई होइन -सम्पूर्ण नगर नेतृत्वलाई संकटमा पार्नेछ ।
अन्त्य सन्देश :
“शब्दहरू केवल ध्वनि होइनन् -तिनमा चरित्र बस्छ । जब नेतृत्वको शब्द अशोभनीय हुन्छ, त्यो राष्ट्रको संस्कारमाथि दाग बन्छ ।”
