प्रत्येक वर्षको नोभेम्बर १४ मा मनाइने विश्व मधुमेह दिवस कुनै सामान्य स्मरण–दिवस मात्र होइन, यो मानव स्वास्थ्यको अदृश्य तर व्यापक संकटबिरुद्धको सामुहिक आवाज, सचेतना र जिम्मेवारीको प्रतिध्वनि हो ।
विश्वभरका करोडौं मानिसको जीवनलाई मौनरूपमा गाँजिरहेको मधुमेह आज एउटा यस्ता रोगहरू मध्ये पर्दछ जसले शरीरभन्दा बढी मनलाई थकित बनाउँछ र परिस्थितिभन्दा बढी जीवनशैलीलाई परिवर्तन गर्न बाध्य बनाउँछ ।
मधुमेह केबल रगतमा चिनीको स्तर बढ्नुको कथा मात्र होइन यो व्यक्तिको बानी, बिहानीदेखि सामाजिक परिवेश, मानसिक सन्तुलन र आर्थिक स्थिरतासम्म सबैलाई स्पर्श गर्ने जटिल स्वास्थ्य यात्रा हो ।
यसैले विश्व मधुमेह दिवसले हामीलाई रोगको तथ्य मात्र सिकाउँदैन, यसले जीवनलाई पुनः मूल्याङ्कन गर्ने अवसर पनि दिन्छ, हामी कुन बानीले बाँचिरहेका छौं ? कुन चासोमा हाम्रो स्वास्थ्य डुबिरहेको छ ? हामी भविष्यका पुस्तालाई कस्तो स्वास्थ्य संस्कृति हस्तान्तरण गर्दैछौं ?
मधुमेह मौन महामारीको मनोवैज्ञानिक छायाँ
मधुमेहसँग जीवन बिताइरहेका व्यक्तिहरू भित्र अदृश्य रूपमा चलिरहेको मनोवैज्ञानिक सङ्घर्षलाई हामी प्रायः बुझ्दैनौं चिनी मापन गर्ने यन्त्रका स–साना संख्यामा उनीहरूको मनोभाव झल्किन्छ कहिले डर, कहिले तनाव, कहिले अपराधबोध, कहिले निराशा अर्कातिर समाजमा अझै पनि यस रोगलाई बिरामीपनको स्थायी पहिचान जस्तै हेर्ने दृष्टिकोणले मानिसहरू मानसिक रूपमा झनै आक्रान्त हुन्छन् । यही कारण मधुमेहका बिरामीलाई औषधि जत्तिकै आवश्यक हुन्छ ।
सुरक्षित वातावरण, सकारात्मक समर्थन र आत्मविश्वास जगाउने साथ नियन्त्रणको उपाय होइन, जीवनशैलीको क्रान्ति विश्व मधुमेह दिवसले वर्षको एकदिन मात्रै स्वास्थ्यका कुरा गर्ने होइन । यो दिनले हामीलाई प्रत्येक दिन अनुशासन र सजगताको मार्गचित्र तयार गर्न प्रेरित गर्दछ मधुमेहबाट बच्न वा त्यसलाई नियन्त्रित राख्न तीन शक्तिशाली आधार स्तम्भहरू सधैँ महत्वपूर्ण हुन्छन् :
– सचेत खानपान
– नियमित व्यायाम
– मानसिक सन्तुलन
यी सबै आफ्नै ठाउँमा जीवनशैलीको क्रान्ति हुन् हामी व्यस्ततामा डुबेर आफ्नो शरीरलाई हेर्न छाड्छौँ र यही गम्भीर गल्तीले रोगलाई ढोका खोलिदिन्छ । आजको दिनले यही सम्झाउँछ– स्वास्थ्य भनेको ध्यान माग्ने निरन्तर प्रक्रिया हो, एकपटकको प्रयास होइन ।
सन्देश :
मधुमेह जित्न सकिन्छ, यदि हामीले जीवनलाई सुनेर बाँच्यौँ भने विश्व मधुमेह दिवसले हामी सबैलाई एउटा स्पष्ट सन्देश दिन्छ ।
मधुमेह कुनै अन्त्य होइन, यो जीवनलाई व्यवस्थित गर्न सिकाउने एक पाठ हो सन्तुलित जीवन, सकारात्मक मनोवृत्ति, उचित उपचार र निरन्तर निगरानीका साथ यो रोगलाई पूर्णरूपमा नियन्त्रणमा राख्न सकिन्छ ।
अन्ततः मधुमेहबिरुद्धको यो संघर्ष व्यक्तिगत मात्र होइन, सामाजिक पनि हो परिवार, समुदाय र राज्य सबैको संयुक्त चेतना, समर्थन र सचेतताले मात्र स्वस्थ समाजको निर्माण सम्भव हुन्छ ।
