एक नजरमा इजरायल

१९ फाल्गुन २०८०, शनिबार मा प्रकाशित

पहाडमा यातायातको असुविधाभो भनेर मधेस झरेका हामी इजरायलको जोडान भ्यालीबाट माथिका डाँडा–काँडाहरूमा बाक्लै गाडीहरू यताउता ओहोरदोहोर गरेको देख्दा लाग्थ्यो,हाम्रो देशका डाँडा–काँडाहरू माथिपनि यसरी नै गाडी कुद्ने दिन कहिले लाउलान् ? दोहाबाट अमान प्लेनबाट ओर्लदा हिँड्नु परेको थिएन । प्लेनको ढोका र एयरपोर्टभित्र छिर्ने एयरपोर्टको ढोका मिलेको थियो । इजरायलमा जस्तै भूइँमा खुट्टा राख्नै नपरी फटाफटभित्र पुगिएको थियो । जोडानको एयरपोर्ट सानो भएर के भो । लाग्यो, सबै कुरा विचार पु¥याएर बनाइएको रहेछ । इजरायली र जोडानी नागरिकले खासगरी जोडान भ्यालिमा व्यक्तिगत तवरले कृषिमा निकै ठूलो सहकार्य गरेको पनि पाइयो ।

कोरोना कहर र लक डाउनले थकित भएको मन यी र यस्तै कुराहरू पनि सोच्न पुग्छ बेलाबेला ! विगतलाई सम्झेर मन बहकिनु पनि टायम पास्टका लागि त्यति अनुचित होइन रहेछ । कहिले त दिन काट्नै मुस्किल । २०७७ पनि यसरी नै बित्यो । ०७८ पनि त्यस्तै हुने रहेछ । त्यो भन्दा गतिलो नहुने रहेछ । परिवारका सदस्यहरूको अनुहार हे¥यो । छिमेकीको त्यस्तै । भित्री मन खुम्चिएको बाहिरी अनुहारबाटै प्रष्टिन्छ । घरभित्र बसेर दिन काट्न काममा जाँदा भन्दा चौगुना मुस्किल पर्दो रहेछ । भूपु इण्डियन आर्मी थिए । दिन पनि त्यति धेरै खाएको होइन । चिप्ले छन् बुढा कोरोनाले । कम्ति संवेदनशील बनाएन मन यो घट्नाले । खाइलाग्दै थियो ज्यान । कोरोनाले पनि काँ खाइलाग्दो ज्यान भनिरहँदो रहेछ र । विचरा बुढाले दुःखै लुकाए । जहिले भए पनि एक दिन त जाने नै हो । अलि छिटो भो बुढाको गइ ! नजिकका छरछिमेकी पनि कोही आउँदा रहेनछन् । अलि परै उभिएर हेर्ने अलि परका छिमेकीले कुरा गरेको सुनेको । मसानघाट जस्तै छ टोल सुनसान ।
एकदिन त सुन्न पाइएला यी थोत्रा कानले । हाम्रो पहाडमा पनि गाडी पुग्यो भन्ने कुरा । अरू बेलाभन्दा पनि दुःख–विमार हुँदा सारै कठिन । मलाई सम्झना छ । पहाडको दूर–दराजबाट विमारी हुँदा डोकामा बोकेर विमारी धरान ल्याएको । झोलुङ्गोमा पनि बोकेर ल्याउँथे । न हस्पिटल न यातायात न नजिक स्कूल । उसबेला खाली खुट्टाले घण्टौँ हिँडेर स्कूल जानु–आउनुपर्ने । बत्ती त डोको बोकेर दियालो काट्न सल्लेरी वन जानु प¥थ्यो । नगए के बाल्ने ? मट्टितेल आएपछि बल्ल मट्टितेल हालेर धिप्री÷कुपी बाल्न थालियो । जाँच आउँने बेला भएपछि डोको बोकेर दियालो काट्न जान्थ्यौँ हामी । मट्टितेल आएपछि भने बल्ल दियालो खोज्न जान परेन । अहिले त पुगेको छ रे गाडी गाउँमा । हाम्रा बारीका काँल्ला–काँल्लाबाट कुद्छ रे गाडी । सोलारको उज्यालोले राती झलमल्ल हुन्छ रे गाउँ । खाने पानीका धारा घर–घरमा पुगेका छन् रे । हातमा मोबाएल छुट्ने त कुरै भएन । सुन्दापनि सपना जस्तो लाग्ने ! अब दुःख एउटा राम्रो हस्पिटलको छ भन्छन् पहाड नछोड्नेहरू । अरू सब ठिक छ अहिले त । मधेसमा पनि भएको त्यति त हो नि । अरू बढी के छ र त्यस्तो !

इजरायलमा पहिलो पल्ट त्यस्तो देखेर आश्चर्यचकित भएको हुँ म । बारी भनौँ काँल्ला छैनन् । खेत भनौँ आली छैनन् । घुमी–घुमी प्लेन उड्छ भुइँ छुने गरी । के गरेको होला त्यो प्लेनले त्यसरी ! नजिक गएर हेर्न उत्सक भयो मन । गएर हेर्दाको आश्चर्य हो यो । आलुमा विषादी छर्केको रहेछ । अचम्म लाग्यो । कहिल्यै नदेखेको आफूले त्यस्तो । प्लेनले औषधी छर्केको ! नसकुन्जेल हेरि बसेँ म त रमिता । साथीहरू फर्किसकेछन् । भरे त रमिताभन्दा पनि इजरायलीहरूले कृषिमा गरेको उन्नति देखेर लोभ लाग्यो । हाम्रा यस्ता दिन कहिले आउलान् ! ग्रीन हाउसभित्रको खेतीमा पनि प्रविधिका माध्यमबाट बटम थिचेपछि औषधी छर्किइने । पानी त आवश्यकता अनुसार अटोमेटिक आफैँ पट्ने । गर्दा के हुँदो रहेनछ र म यति बेला महाबीर पुनलाई सम्झँदैछु जसले ल्याए राष्ट्रिय अनुसन्धान केन्द्र सञ्चालनमा । यसरी नै त होला नि पश्चिमाहरूले प्रगतिको शिखर चुमेको ।

अब हामीले गर्नुछ केही भने लाग्छ यही कृषिमा गर्नुछ कायापलट । यसमै छ हाम्रो भविष्य पनि । के छैन हामीसँग ! जनशक्ति पनि छ । पानी पनि छ । बत्ती पनि छ । विभिन्न किसिमको माटो छ । छैन त हामीसँग केबल अन्तर्राष्ट्रिय बजार र सम्बन्धित विषयसँग सम्बन्धित विषेशज्ञको अभाव छ । त्यहाँ कुनै पनि खेतीको लागि बिरुवा लगाइसकेपछि त्यसलाई हुर्काउने, बढाउने, फुलाउने, फलाउने, टिप्ने, बजार पु¥याउने बेलासम्म पनि त्यसका विषेशज्ञहरूले चेकजाँच गरिरहेका हुन्छन् । खान योग्य भएनभएको छुट्याएर मात्र बजार पु¥याउने गर्छन् । जस्तो खासा बजार पठाउनुछ भने बोटैदेखि खान लायकको छ÷छैन भनेर जाँच गरिन्छ ।

जाँच भएर खान योग्य छ भने त्यो पास हुन्छ । पास भएपछि त्यसलाई टिपिन्छ । टिपेर ल्याएर प्याकिङ्ग गर्ने बेलामा पनि चेकजाँच नै हुन्छ । बजार पठाउँदा पनि चेकजाँच गरेर पास भएपछि मात्र पठाइन्छ । यसरी चेकजाँच गर्दा दुई जना विषेशज्ञको टिम हुन्छ । तिनले यो खानयोग्य छ भनेर सिफारिस गरेपछि मात्र बजारमा बिक्रीका लागि पठाइन्छ । खासा भनेको साग हो । कुन माटोमा के खेती लाउँदा राम्रो हुन्छ भन्ने कुरा विषेशज्ञले माटो परिक्षण गरेर मात्र खेती लाइन्छ । यति गरेपछि लाएको बालीनाली नसप्रने कुरै भएन । एक मुठी माटोमा एउटा डोरी गाडेर किलोका किलो टमाटर फलाएको देख्दा अचम्म लाग्यो । इजरायलमा नभएको खेती भनेको मैले धान खेती मात्र नभएको देखेँ । अरू प्रायः सबै खेती गरिँदो रहेछ । पानी पनि किनेर । श्रम पनि किनेर । बत्ती पनि किनेर । त्यतिमात्र होइन । कतिपय खेतीको लागि त माटो पनि किनेर खेती गरेको पाइन्छ । विश्वकै चलाख जातीमा गनिने त्यहाँका यहूदी जाती साँच्चै मेहनती पनि हुँदा रहेछन् ।

जीवनलाई सधैँ आशावादी दृष्टिले हेर्ने तिनीहरू कर्ममा विश्वास गर्ने । खाली हात नबस्ने र समयको महत्व बुझेका अत्यन्त व्यस्त र उच्च जीवनशैली जिउँने गर्छन् । त्यहाँ उत्पादित सबै खानेकुराहरू पनि प्रायः यूरोप र अमेरिका जान्छ । त्यहाँ काम गर्ने कामदार मुख्यतः कृषिमा थाइल्याण्डी र नेपाली । केयर गिभरमा फिलिपिनी र नेपाली । घर बनाउँनेमा चाइनिज रहेको पाइन्छ । त्यसपछि मात्र अन्य मुलुकका कामदारले मौका पाउँछन् । इजरायल श्रमको सम्मान गर्ने एक शक्तिशाली र सम्पन्न देश हो । सानो देश । भौगोलिक दृष्टिले सानो मानिए पनि विचार र सम्पन्नताको दृष्टिले सानो मानिँदैन । भनिन्छ भौगोलिक दृष्टिकोणले नमिलेर मात्र यो देश एशियामा छोडिएको रे । नत्र यसलाई पनि यूरोपमा गाभ्न खोजिएको थियो रे । सायद त्यसैले पनि होला । यसलाई यूरोपियन सिस्टममा चलेको देश पनि भनिन्छ । यहाँको मुख्य भाषा हिब्रु हो । यहाँको पैसालाई सेकल भनिन्छ । अधिकांश यहूदी धर्मावलम्बी भएको यो देशमा थोरै संख्यामा क्रिश्चियन र मुस्लिम पनि रहेका छन् । यो देशले छोटो समयमा गरेको प्रगति लोभ लाग्दो मात्र होइन । विश्वमै उदाहरणीय पनि रहेको छ ।

यहाँका हरेक नागरिकले १८ वर्ष पूरा भएपछि अनिवार्य रूपमा सैनिक तालिम लिएका हुन्छन् । घरमा एउटा गन हुन्छ । यिनीहरू आफ्नो देशप्रति पूर्णरूपमा बफदार हुन्छन् । यिनीहरूमा अगाध देश प्रेम हुन्छ । इजरायललाई देश भक्तहरूको देश इजरायल भनेर त्यसै भनिएको होइन रहेछ । यहाँका हरेक नागरिकको घरमा आफ्नो देशको झण्डा राखिएको हुन्छ । सवारीसाधनमा पनि देशको झण्डै राखिएको हुन्छ । कुनै कुरा नलुकाउने यिनीहरू एउटा खुल्ला किताब जस्तो हुन्छन् । यिनीहरू प्रायः कालो सुट र सेतो सटमा सजिएर हिँड्छन् । यिनीहरूबाट मैले सिकेको कुरा मेहनत, सधैँ सकरात्मक सोच, विश्वास, आफ्नो विचारप्रतिको अडान सबैभन्दा बढी त देशप्रतिको माया आदि हुन् । यहाँ उत्पादन हुने हिरा, मोति, हातहतियार र मृत्त सागर आदि यस देशका अमूल्य सम्पत्ती हुन् । वरिपरिबाट अरबियन÷मुस्लिम देशहरूले घेरिएको यो एउटा मात्र विश्वको यहूदी राष्ट्र हो । यिनीहरूले मान्ने चाड–पर्वहरूमा पेशाक, पुरीम, रोशासना, योम किपुर, सुकोत, सभुओत, खानुका आदि हुन् ।

२०६२ साल वैशाख महिनाको पहिलो दिन । रातको १२ बजे हामी इजरायलको तेलभीभस्थित बेनगुरियन अन्तर्राष्ट्रिय विमान स्थल ओर्लिएका थियौँ । नयाँ ठाउँ के पत्तो पाउनु । एजेन्सी हामीलाई रिसिभ गर्न आइसकेको रहेछ । नेपाली मूलका इजरायली नागरिक नेरी र भिषा वाला इजरायली नागरिक बारुख जैरे । एक वर्षका लागि एयरपोर्टमै लाग्यो, हाम्रो पासपोर्टमा वर्क प्रमिट भिषा । त्यसपछि गाडीमा राखेर हुइँक्याए हामीलाई तिनले । करिब आधा घण्टापछि आइपुग्यो, हाम्रा आँखा अगाडि एउटा झलमल्ल, रङ्गीन सहर । गल्ली–गल्ली छिरेर पुग्यौँ, एउटा घरमा । ८÷१० जना नेपालीहरू रहेछन् त्यहाँ । ती सबै तन्द्रादेवीको अङ्गालोमा बेरिइसकेका रहेछन् । यसो बुझ्दा आश्किलोन शहर रहेछ त्यो । नेपालीहरूको अपार्टमेन्ट रहेछ हामी पुगेको घर । एजेन्सीले खोलेको आश्किलोनको अपार्ट । काम नपाउञ्जेल वा काममा नजाउञ्जेल बस्ने, खाने ठाउँ रहेछ त्योे नेपालीहरूको । सबै सुतिसकेका भए पनि बिना झन्झट उठेर पकाएर ख्वाए साथीहरूले खाना । बिहानको २ बजेतिर त्यतै पल्ट्ङपुल्टुङ सुतियो । गलेको ज्यान बिहान अबेरसम्म निदाइएछ । दुई दिन अपार्ट बसेपछि काममा गइयो मुसाभ सखार । सखार भनेको ठाउँको नाम रहेछ । मुसाभ भनेको हिब्रु भाषामा गाउँ हो ।

गुलाबको फूलमा काम थियो । फूल काट्नुपर्ने । काटेर ल्याएर नापोमा सेमीसेमी छुट्याएर गुच्छागुच्छा बनाउनुपर्ने । ओइलाउन नदिन त्यसलाई अलिकति बाल्टीको पानीमा चोपेर एसीभित्र बन्द कोठामा राख्नु पर्दोरहेछ । यसरी फूललाई केही समय फक्रिनबाट रोक्न सकिँदो रहेछ । राति कम्पनीको गाडी आएर लादो रहेछ । गाडी आउनु अघि नै ठिकठाक पारेर राखिदिएपछि आफ्नो काम सकिन्थ्यो । उसैले लोड गरेर लिएर जाँदो रहेछ । गुलाबको फूलको काँडाले हात घोचेर बानी नपरुञ्जेल त झ्याउ नै लाग्यो । बाक्ला पन्जा लगाउनुपर्ने । हातमा पन्जा र एउटा साकिन बोक्यो हिँड्यो काममा । साकिन भनेको चक्कु हो । बिहान ६ बजेदेखि बेलुका ८÷९ बजेसम्म काम हुन्थ्यो । बल्ल काम सकेर सुत्न जाने हो । ग्रिन हाउसभित्रको काम हो । निकै गर्मी हुन्थ्यो दिनमा त ।

प्याकिङ हाउसभित्र चाहिँ एसी हुन्थ्यो । बानी पर्दै गएपछि त सजिलै लाग्यो काम । दुई जना थाइल्याण्ड नागरिक थिए । नेपाली हामी दुई गरी चार जना भयौँ । बाक्लो कालो प्लाष्टिकको ड्याङमा रातो माटो भरेर त्यहाँ गुलाबको फूलको खेती गरिएको रहेछ । माटो देख्दा मलाई नेपालको पहाडी दूर–दराजको गाउँको याद आयो, जहाँ म जन्मेको थिएँ । त्यो माटो पहाडको गाउँले घर पोत्न प्रयोग गरिने जस्तो रातो माटो थियो । लाग्यो, धर्तीको माटो एउटै हो । म दिदीहरूसँग दशैँमा डोको लिएर घर पोत्ने रातो माटो लिन मड्केलोसम्म जान्थेँ । हामी डोकाका डोका दशैँमा घर पोत्न मड्केलाको रातो माटो ओर्साथ्यौँ । म त्यही सम्झेर बेला–बेला त्यो माटो हातमा लिएर खेलाउँथेँ । त्यस्तो रातो माटो सायद इजरायलमा छैन ।

बाहिरबाट किनेर लगिएको हुनुपर्छ । थोपा सिँचाइबाट मल, पानी दिइदोरहेछ । तीन–चार खालको गुलाबको फूलको खेती थियो । ठूला–ठूला चार वटा ग्रिन हाउस थिए । त्यहाँ हामीले पाँच महिना जति काम ग¥यौँ । त्यसपछि हामीलाई कम्पनीले अर्कै ठाउँ, अर्कै कामका लागि पठायो । हामी त्यता गयौँ । त्यता गएर काम गर्न थाल्यौँ । त्यसपछि मैले इजरायलका विभिन्न ठाउँमा बसेर सात वर्ष जति काम गरेँ । रेबाया, राहात, जेरुसेलायम, मिफ्ताकिम, प्रिगान, नेकोहोट, म्यागेन, नेतिबोट, तेलभीभ, रमत्गान आदि इजरायल बसेर मैले काम गरेका ठाउँहरू हुन् । अहिले पनि मलाई ती ठाउँहरू र साथी–सङ्गीको कति धेरै याद आउँछ । इजरायल बसाइको क्रममा मेरो जीवनको स्मृतिमा बारम्बार आइरहने अविस्मरणीय ठाउँहरू हुन् । जहाँ मैले जीवनका रमाइला र नरमाइला दुबै क्षणहरू विताएको छु । २०६८ साल कात्तिक १३ गते म इजरायलबाट सधैँका लागि विदा भएर नेपाल फर्केको थिएँ ।

प्रतिकृया व्यक्त गर्नुहोस् ।

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here