काठमाण्डौं । 
उत्तरपश्चिम भारतको विवादित खण्डमा पाङ्गोङ तालमा चीनले बनाएको पुलले दुई देशबीचको तनावलाई थप चर्काउन सक्ने सीमा विवादका विज्ञहरूले बताएका छन्।
करिब ५०० मिटर (१,६४० फिट) फैलिएको यो पुल लद्दाखको तालको उत्तरी किनारमा चीनको जनमुक्ति सेना (PLA) ले कब्जा गरेको स्थानको दक्षिणमा अवस्थित छ, जुन क्षेत्र भारतले सन् १९६२ देखि चीनले अवैध रूपमा कब्जा गरेको दाबी गरेको छ। पूर्वी लद्दाखको तथाकथित वास्तविक नियन्त्रण रेखा जसले भारतीय-नियन्त्रित क्षेत्रलाई चिनियाँ-नियन्त्रित क्षेत्रबाट अलग गर्दछ जुन क्षेत्र देशहरू बीचको झडपको स्थल भएको छ।
यो पुलले PLA स्थिति र रुतोग (चिनियाँ, रितु) काउन्टी, Ngari प्रान्त, सुदूर-पश्चिमी तिब्बत स्वायत्त क्षेत्रको सैन्य अड्डा बीचको यात्रा दूरी लगभग 150 किलोमिटर (93 माइल) कटौती गर्नेछ, चिनियाँ सेनाहरूलाई सजिलो बनाउनेछ। यदि भविष्यमा ज्वालामुखी उत्पन्न भयो भने भारतीय सेनाको प्रतिकार गर्न।
जनवरीमा, भू-खुफिया विशेषज्ञ डेमियन साइमनले पहिलो पटक स्याटेलाइट इमेजरी प्रयोग गरी चीनले आफ्नो नियन्त्रणमा रहेको पूर्वी लद्दाख क्षेत्रको पाङ्गोङ तालमा पुल निर्माण गरिरहेको देखाएको थियो। त्यस महिना चिनियाँ विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता वाङ वेनबिनले निर्माणले चीनको सुरक्षालाई जोगाउने बताए।
“चीनले पाङ्गोङ तालमा पुल निर्माण गर्नु भारतीय सीमाको प्रमुख क्षेत्र हो,” नयाँ दिल्लीको सेन्टर फर पोलिसी रिसर्चका रणनीतिक अध्ययनका प्राध्यापक ब्रह्मा चेलानीले भने। ‘दुईबीचको भूमि सम्झौता भए पनि चीनले सीमा क्षेत्रमा सैन्य गतिविधि गरिरहेको छ । यो पुलले चिनियाँ सेनालाई यस क्षेत्रमा पहुँच गर्न सजिलो बनाउनेछ।”
ताइपेईस्थित ताइवान-एसिया एक्सचेन्ज फाउन्डेशनका भ्रमणकर्ता सना हाश्मीले चीनको विदेश नीति र क्षेत्रीय विवादहरूमा केन्द्रित रहेको अनुसन्धानले चीन-भारत सम्बन्धलाई अगाडि बढाउनको लागि सीमा विवाद सबैभन्दा अगाडि रहने बताइन्।
“यसले मात्र देखाउँछ कि चीनले विवाद समाधान गर्ने कुनै वास्तविक मनसाय छैन र तनाव मात्र बढ्दैछ,” उनले लिखित बयानमा आरएफएलाई बताइन्।
भारतले आफ्नो प्रतिरक्षा क्षमता बढाएर र समान विचारधारा भएका देशहरूसँग सहकार्य खोज्दै पुल निर्माणमा प्रतिक्रिया दिइरहेको सना हाश्मीले बताइन्।
पाङ्गोङ ताल क्षेत्रका पार्षद कुन्चोक तेन्जिनले पुल निर्माणले भारत र चीनबीच झडप भएमा आफूलाई चोटपटक लाग्ने डर रहेको स्थानीयवासीमा चिन्ता बढेको बताए ।
‘भारत सरकारले सीमा क्षेत्रको विकासलाई प्राथमिकतामा राखेर स्थानीय बासिन्दाको सुरक्षा सुनिश्चित गर्नुपर्छ,’ उनले भने । पाङ्गोङ गुम्बाका भिक्षु कुन्चोक रिग्चोकले पुलले भविष्यमा खतरा निम्त्याउन सक्ने जनतालाई थाहा भएको बताए ।
‘हामीले जीवनभर यहाँ बसेकाले कुनै डर छैन, तर चीनले यस क्षेत्रको जमिन गैरकानुनी रूपमा कब्जा गरेकोले भारत सरकार सतर्क रहनुपर्छ,’ उनले भने। “उनीहरूले चाँडै हाम्रो ठाउँलाई लक्षित गर्न सक्छन्।”
सिमाना छेउमा बस्ने पाङ्गोङ तालका बासिन्दा तेन्जिन लुन्डुपले आफू त्यही क्षेत्रमा जन्मेको र मरेसम्म त्यहीँ बस्ने मनसाय रहेको बताए। ‘महामारीको तालाबन्दीमा पनि चिनियाँहरू यस क्षेत्रमा आउने गरेकाले हामी डराउँदैनौं,’ उनले भने।
